Þrjátíu ár frá því að hugmyndin kviknaði

Hornafjarðarmanni hefur lengi átt sinn sess í spilamenningu Hornfirðinga, hvort sem spilað er heima við eldhúsborð, á Humarhátíð eða á öðrum mannamótum. Sjálf lærði ég spilið á unglingsárunum og hef síðan mætt á mörg mannamót, bæði á Höfn og í Reykjavík. Hornafjarðarmanninn var farinn að gleymast þegar Albert Eymundsson tók sig til í kringum 100 ára afmæli Hafnar árið 1997, skráði reglurnar, gaf út sérstakan spilastokk og kom á keppnisformi sem hefur að nokkru leyti haldið síðan. Í tilefni Humarhátíðar rifjar Albert upp hvernig hugmyndin kviknaði, hvernig Hornfirðingar tóku spilinu og hvernig Hornafjarðarmanninn varð aftur hluti af lifandi spilamenningu bæjarins.

Hver var aðdragandinn að því að þér datt í huga að gera Hornafjarðarmannann að keppnisspili?
Hugmyndin kviknaði árið 1996 eftir að farið var að auglýsa hátíðarhöld í tilefni af hundrað ára byggðarafmæli Hafnar 1997. Afmælisnefndin auglýsti eftir hugmyndum sem gætu átt heima í dagskrá hátíðarhaldanna. Ég var reyndar ekkert sérstaklega með það í huga þegar við fjölskyldan dvöldum í sumarbústað uppi í Lóni. Anna Kristín dóttir okkar þá 16 ára var með okkur ásamt Auði Jónsdóttur vinkonu sinni. Þá voru ekki farsímar við höndina til að drepa tímann og upp úr þurru segir Anna Kristín; „Pabbi viltu spila við okkur Hornafjarðarmanna“? Hún og Auður sem er af miklu spilafólki, Snjólfunum, kunnu spilið. Eftir nokkur spil smelli ég fingri og segi; „Hér er komin hugmynd, keppni í Hornafjarðarmanna.“ Ég fór síðan að útfæra hugmyndina og sá að hún var framkvæmanleg en varð að vera einföld. Ég sendi afmælisnefndinni hugmyndina og fékk til baka að nefndin vildi kanna möguleikann á að fá fólk til að koma saman og spila Hornafjarðarmanna. Ég hafði aðrar hugmyndir og bauðst til að bera alla ábyrgð á framkvæmd og kostnaði við hugmyndina. Eftir nokkur tilraunamót datt ég niður á formið eins og það er í dag. Margir voru hjálplegir og tilraunadýrin þolinmóð. Svo treysti ég alltaf á Palla á Fiskhól (Sigurpál Ingibergsson) og bar undir hann álitamál.

En svo gafstu út sérstök spil?
Fljótlega sá ég fyrir mér að hægt væri að þróa hugmyndina áfram og gefa út sérhönnuð spil með humrinum og setja í tvöfaldan spilabakka með spilastokknum, reglunum á fjórum tungumálum, skorkortum og stuttri kynningu á Hornafirði. Hugmyndin var að skapa jákvæða kynningu á Hornafirði m.a. notuðu ferðamálasamtökin hér yfir 200 fría spilastokka frá mér til að dreifa á ferðamálakynningum.

Hvernig kemur það til að spilið er kennt við Hornafjörð?
Mér fannst áhugavert að kanna tilurð spilsins og nafngift þess. Við eftirgrennslan, aðallega í viðtölum við eldra fólk, komst ég að því að séra Eiríkur Helgason (1892-1954) í Bjarnanesi var talinn höfundur þessa spilaafbrigðis. Allir sem ég ræddi við og þekktu Eirík könnuðust við spilaáhuga hans. 

Eru spilareglur í Mannanum flóknar miðað við önnur spil?
Kostir Hornafjarðarmannans eru að spilið er einfalt en samt ákveðin fjölbreytni sem gerir  spilið ekki leiðigjarnt. Spilið er fjölskylduvænt þar sem allir geta spilað það. Þó hafa vanir spilamenn forgjöf á byrjendur. Í Hornafjarðarmanna er dregið um sögnina og getur komið upp grand og nóló ásamt trompi en aðeins tromp í öðrum afbrigðum og þar er sögnin alltaf ákveðin fyrirfram og regluleg. Manni var mjög mikið spilaður á mínu heimili og hjá nágrönnum okkar en með breytingum á högum fólks hefur dregið úr spilamennsku almennt og Hornafjarðarmanninn var farinn að gleymast. Roskið fólk sem spilaði Mannann var farið að ryðga í reglunum og það heyrði til undantekninga að ungt fólk þekkti spilið.

Hvaða mót eru haldin í Hornafjarðarmanna í dag?
Fyrst skal telja mótin sem ég byrjaði með. Heimsmeistaramótið 1997 er að sjálfsögðu eftirminnilegast enda mættu 300 spilarar í stóra tjaldið á bryggjunni. Nokkrir bridsspilarar komu til mín eftir keppnina og sögðust hafa búist við allsherjar klúðri og sögðust bara ekkert skilja í því hvernig þetta gat gengið snurðulaust fyrir sig. Í framhaldinu kom Hornafjarðarmeistaramót í lok desember og Íslandsmeistaramót í Reykjavík eftir áramót. Það er löngu orðið hefð að spila Hornafjarðarmanna á opnum dögum hjá Framhaldsskólanum sem er ánægjuleg viðbót. Svo hafa margir notað keppnisformið við ýmis tækifæri. Á Unglingalandsmóti UMFÍ 2007 var ég beðinn um að halda Mannamót. Mig langaði að hafa einhvern sérstakan tilgang sem minnti á aðstæður barna og þá var nærtækt að gefa ágóðann til styrktar UNICEF. Vegna áheita frá Skinney-Þinganesi söfnuðust 200 þúsund krónur en 250 tóku þátt. Það var því viðeigandi að keppendur á mótinu þau Siggerður Aðalsteinsdóttir og Maríus Sævarsson afhentu styrkinn og auk þess aðstoðaði Maríus afastrákur minn við mótshaldið og kenndi fólki leikreglurnar. Heims-, Íslands- og Hornafjarðarmeistaramót hafa verið haldin árlega síðan nema í Covid. Þá er hægt að sjá spilareglurnar á netinu og meiri að segja spila Mannann á heimasíðu GAMERULES. 

Væntanlega hefur verið nokkur vinna í kringum þetta?
Ég skal viðurkenna að það fór ótrúlega mikill tími í hugmyndavinnuna og allan undirbúning. Ég lagði mikla áherslu á að leita til fagfólks t.d. Jónasar Braga Jónassonar við gerð Humarskálarinnar, Kristbjargar Guðmundsdóttur sem hannaði gripinn fyrir Íslandsmótið og Jóns Halldórs (Nonna gull) sem gerði verðlaunagrip fyrir Hornafjarðarmeistaramótið. Þá hafa ýmsir aðstoðað mig m.a. með þýðingar á reglunum og alltaf hefur verið auðvelt að safna verðlaunum.

Hvernig tóku Hornfirðingar spilinu þegar það var endurvakið?
Þessir 300 spilarar sem tóku þátt í fyrsta mótinu segja allt sem segja þarf. Sömuleiðis undirtektir varðandi spilaútgáfuna og sölu á þeim til einstaklinga og fyrirtækja sem keyptu töluvert í forsölu og tryggðu að ég treysti mér í útgáfuna. Fyrir utan hvað málið er jákvætt á margan hátt þá er ég sérstaklega ánægður fyrir að hafa tryggt að Hornafjarðarmanninn er ekki alveg gleymdur. Að lokum vil ég fá að þakka öllu því góða fólki sem hefur tekið þátt í þessari ánægjulegu vegferð.

Greinarhöfundur:
Guðrún Ásdís Sturlaugsdóttir