Þann 14. maí 1986, fyrir hartnær 40 árum, gisti fyrsti gesturinn hjá þeim Sigurlaugu Gissurardóttur og Jóni Kristni Jónssyni á Brunnhóli. Það var japanskur ferðamaður á leið fótgangandi í kringum landið sem kom heim á hlað með bækling Ferðaþjónustu bænda í hönd og óskaði eftir að fá að gista. Þrátt fyrir að gistingin væri komin í bæklinginn var ekkert tilbúið fyrir sumarið. Það hafði blásið að norðan og enn voru gluggarnir óþéttir og herbergin því full af sandi. Japanski ferðamaðurinn var þó himinlifandi að fá inni og lét sér nægja að gista í svefnpokanum sínum á gólfinu.
Þau Sigurlaug og Jón koma bæði úr Vestur-Skaftafellssýslu, Sigurlaug frá Herjólfsstöðum í Álftaveri og Jón frá Ketilstöðum í Mýrdal. Þau fóru að búa árið 1975 á Dyrhólum í Mýrdal, en fundu sig ekki þar. Sigurlaug segir: „Ég tók aldrei heima þar þannig að hugurinn var alltaf að leita að einhverju öðru og svo kom þetta tækifæri“. Úr varð að þau keyptu jarðirnar Árbæ og Brunnhól árið 1980 ásamt frænda Sigurlaugar og fjölskyldu hans. Þau tóku við kúabúi af Rögnu Sigurðardóttur, ekkju Arnórs Sigurjónssonar, og dætrum hennar. Fyrst um sinn voru einungis kýr en fljótlega bættust við kindur, sem stóð þó aðeins stutt yfir. Eins og þau segja stundum sjálf: „Við skiptum kindum út fyrir ferðamenn“.
Nokkrum árum síðar keyptu Sigurlaug og Jón hlut frændans í jörðinni og sátu þá uppi með tómt íbúðarhús. Hjónin í Berunesi komu til þeirra að kaupa kálfa og talið barst tóma íbúðarhúsinu. Þau hvöttu Sigurlaugu til að hringja sem fyrst í Ferðaþjónustu bænda, þar sem bæklingurinn þeirra væri að koma út vikuna á eftir. Sigurlaug segir: „Ég gerði það og allt í góðu með það, en ég gleymdi að spyrja Jón hvort hann væri til í að fara í þetta með mér“. Hún bætir við hlæjandi:
„Já, stundum framkvæmi ég áður en ég hugsa, en maður kæmist annars ekkert áfram ef maður væri alltaf að hugsa og framkvæmdi ekki neitt“.
Aðeins átti að bjóða upp á vikuleigu á húsinu þetta sumarið, enda næg verkefni við bústörf og barnauppeldi. En áður en þau vissu af voru þau farin að taka við yfirfalli af gistingu frá Edduhótelinu í Nesjum og bjóða upp á morgunverð og síðar kvöldverð, sem þau ætluðu alls ekki að gera. Sigurlaug rifjar upp þegar hótelstjórinn á Edduhótelinu náði loks í hana og sagði henni að ef hún ætlaði sér að reka gistingu, þá yrði hún í það minnsta að svara símanum. „Það var því kominn sími út í fjós til þess að gera snemma því þá voru engir gemsar“ segir Sigurlaug.
Gestir komu á þessum tíma ýmist með bækling Ferðaþjónustu bænda, sáu skilti við veginn eða var vísað áfram af öðrum aðilum. „Hér hefur ekki alltaf verið vandamálið að fá gesti, heldur að koma þeim fyrir“ segir hún og vísar til þess hvernig ferðaþjónustuaðilar hringdu á milli staða til að finna gistingu fyrir fólk. Sigurlaug segir að samstarf ferðaþjónustuaðila á svæðinu hafi verið sérstaklega gott og eftir því hafi verið tekið í öðrum landshlutum.
Til að byrja með voru þau með 80 fermetra einbýlishús með þremur herbergjum og smátt og smátt hefur reksturinn vaxið. Í dag eru þau komin með 33ja herbergja gistingu, veitingasal og ísframleiðslu.
Uppbyggingin
Uppbyggingin á Brunnhóli gerðist þó ekki á einni nóttu. Frá því þau hófu rekstur hafa þau stækkað hann smátt og smátt, „það fylgdi bara eftirspurninni“ segir Sigurlaug.
Árið 1992 byggðu þau fimm ný herbergi og héldu þannig áfram að stækka reksturinn á fimm til tíu ára fresti. Stærsta breytingin var vafalaust þegar nýi veitingasalurinn var tekinn í notkun. Þau hófu byggingu hans árið 2008, en í kjölfar hrunsins var gert hlé og salurinn var að lokum tekinn í notkun árið 2011.
Salurinn er með frábæru útsýni, bæði til jökla og út að Almannaskarði. Sama hugsun fylgdi nýjustu herbergjunum, sem öll voru byggð þannig að þau snúa að jöklinum.
Ísframleiðsla í heimabyggð
Árið 2007 kom upp sú hugmynd frá Anne, fyrrverandi tengdadóttur þeirra, að vinna ís úr umframmjólk frá kúabúinu, sem þá var rekið af syni þeirra. Á þeim tíma var lítið greitt fyrir umframmjólk og hugmyndin því meðal annars að nýta mjólkina betur heima á bæ.
Á þessum árum var ferðaþjónustan jafnframt að mestu leyti bundin við sumarmánuðina og rætt var um hvernig mætti ýta undir ferðaþjónustu allt árið um kring. Ein hugmyndin var að leggja áherslu á matvöru úr heimabyggð og fyrr en varði voru þau komin með ísborð í veitingasalinn.
Sigurlaug var þó ekki sannfærð um ágæti ísborðsins til að byrja með og taldi það hreinlega vera fyrir þeim, „en við tókum þátt í þessu með þeim“ segir hún. Hún segir jafnframt að það hafi ekki liðið mörg ár þar til hún skynjaði að Brunnhóll væri orðinn þekktari úti í heimi fyrir ísinn heldur en gistinguna. Þau náðu að skapa sérstöðu með ísnum.
„Það sem ég sé mestu verðmætin í þessu local dæmi er að þú býrð til einhverja upplifun, eitthvað sem gesturinn tengir við og segir frá, meira en bara herbergi á gistiheimili“ segir Sigurlaug.
Jón bætir við að fólk komi gjarnan til þeirra fyrst og fremst til að slappa af, fá sér ís og njóta útsýnisins. Sigurlaug segir þau líta á ísinn sem hluta af afþreyingu í sýslunni, frekar en veitingasölu. Í dag er ísinn aðeins seldur á Brunnhóli og nú er það Líney, barnabarn þeirra, sem sér um framleiðsluna.
Fjölskyldufólk
Jón og Sigurlaug eiga fjóra syni og hóp af barnabörnum og barnabarnabörnum. Þegar þau eru spurð hvað þau séu stoltust af þegar þau líta til baka eru þau sammála um að það séu börnin og afkomendur þeirra, að hafa komið þeim til manns og finna fyrir tryggð þeirra við samfélagið hér.
Það hafi vissulega verið áskorun að tvinna saman fjölskyldulífi, búskap og gistingu. Sigurlaug segir þó mikil verðmæti felast í samspili búskapar og ferðaþjónustu á jörðum. Fólk komi fyrir ísinn og vilji sjá kýrnar úti.
Strákarnir og tengdadæturnar hafa öll á einhverjum tímapunkti komið að rekstrinum og nú eru barnabörnin líka farin að taka þátt. Sigurlaug segir að henni þyki vænt um að finna að þeim sé ekki sama um framhaldið. Þau séu farin að huga að því hvernig hægt verði að færa ábyrgðina smám saman yfir á næstu kynslóð og finna flöt á því hvernig fjölskyldan geti haldið áfram rekstrinum.
Það sem hún segist óttast er að gisting í sveitinni fari smátt og smátt í eigu stórra hótelkeðja. Hún bendir á að ferðamennirnir vilji gjarnan hitta fólk sem þekkir staðinn og geti svarað spurningum eins og: „Hvar fara börnin í skóla, hvað með háskóla og hvar er heilsugæslan?“ Jón bætir við að þau spyrji líka: „Hvað gerið þið svo eiginlega yfir veturinn?“
Samfélagið og næstu skref
Sigurlaug segir að þau hafi frá upphafi fundið að vel væri tekið á móti þeim á svæðinu. Þau komu ókunnug inn í samfélagið en tóku jafnframt meðvitaða ákvörðun um að hér ættu þau heima. Hún segir að sér hafi aldrei verið sama um samfélagið sitt og hafi gaman af því að vera í kringum fólk, því hafi hún tekið virkan þátt, meðal annars í sveitarstjórn og kvenfélagsmálum.
Sú hugsun birtist líka í næstu verkefnum þeirra. Í Kyljuholti hafa þau byggt sex litlar íbúðir, um 50 fermetra hverja, sem hugsaðar eru til langtímaleigu eða sölu.
Hugmyndin kviknaði þegar þau áttu afgangseiningar úr annarri framkvæmd og ákváðu að nýta efniviðinn. Íbúðirnar verða hluti af kjarna í kringum félagsheimilið og geta nýst fólki sem vill búa eða starfa í sveitinni.
Þau eru því enn að horfa fram á veginn, þó nú sé líka tilefni til að staldra við og líta yfir farinn veg. Tímamótunum verður fagnað á uppstigningardag, þann 14. maí, nákvæmlega 40 árum eftir að fyrsti gesturinn kom heim á hlað. Af því tilefni bjóða Sigurlaug og Jón íbúum og gestum í opið hús á Brunnhóli, frá klukkan 13-16, þar sem boðið verður upp á kaffi, ís og spjall um ferðaþjónustuna, bústörfin og lífið í sveitinni.
Frá ritstjórn
Guðrún Ásdís Sturlaugsdóttir
