Í sumar kom út bókin „Frá Hamborg að Borgum“. Þar er sagt frá viðburðaríkri ævi Margotar Gamm (1931-2007), stúlku sem upplifði hörmungar seinni heimstyrjaldarinnar í Hamborg í Þýskalandi. Rakin eru tildrög þess að henni bauðst 17 ára gamalli, að gerast húshjálp í eitt ár í Kaupfélagshúsinu á Höfn í Hornafirði. Örlögin höguðu því svo til að fljótlega kynntist hún Skírni bónda Hákonarsyni á Borgum í Nesjasveit. Hún fékk sig lausa eftir 10 mánaða vist í Kaupfélagshúsinu og fluttist til unnustans að Borgum. Þau giftust árið 1950, hún nýorðin 19 ára en hann 39 ára. Í Borgum ólu hjónin upp fimm börn.
Margot og Skírnir í borgum árið 1965
Margot óx inn í sveitalífið og íslenskt samfélag, í veruleika sem var órafjarri því sem hún hafði alist upp við og kynnst heima í Hamborg. Fljótlega kom í ljós að tilveran í dreifbýlinu reyndist erfiðari heldur en Margot hafði búist við. Hún hafði flutt á bóndabæ langt uppi í sveit þar sem þægindi voru lítil, einkum fyrstu árin. Olíukynding kom í húsið 1951, rafmagn var leitt í bæinn 1960 og gott rennandi vatn var tengt þar í krana árið 1965.
Margot tókst á við þessar aðstæður með jákvæðni, óbilandi dugnaði og
góðum aðlögunarhæfileikum. Lítill tími gafst til að velta sér upp úr fortíðinni, sem varð fljótt býsna fjarlæg og óraunveruleg. Stundum var hún þó við það að bugast á aðstæðunum, sem hún hafði fjötrað sig í ung að árum. Dró hún ekki dul á það við ritun endurminninga sem hún skráði á síðustu árum ævinnar. Margot missti eiginmanninn 48 ára gömul. Að verða ekkja markaði skörp tímamót í lífi Margotar. Hún skipti um starfsvettvang, hætti búskap og tók að kenna handmennt og þýsku við grunnskólana í Hornafirði. Hér verður gripið niður í frásagnir Margotar af óllíku jólahaldi í Hamborg og í Hornafirði.
JÓLIN Í KAUPFÉLAGSHÚSINU
Í endurminningum sínum rifjar Margot upp fyrstu jól sín á Íslandi. „Þau eru mér
minnisstæð fyrir þær sakir að þá bjó ég til aðventukrans úr eini sem sóttur hafði verið inn á Laxárdal. Kransinn og kertin sem hann var skreyttur með vöktu mikla athygli vegna þess að á þeim tíma var ekki venjan að búa til aðventukransa á Höfn.
Kransinn var stór og var honum komið fyrir í anddyri húss kaupfélagsstjóra. Margir gerðu sér ferð til okkar til að skoða kransinn og dást að honum.“ Kannski var þetta fyrsti aðventukransinn sem búinn var til á Höfn!
Þegar aðventan gekk í garð 1949 hafði Margot þegar kynnst Skírni bónda í Borgum. Líkast til var það hann sem útvegaði einihríslurnar í kransinn. Skírnir þekkti jú hverja þúfu á Laxárdal og vissi hvar finna mátti eini fyrir ungu, huggulegu stúlkuna í húsi kaupfélagsstjóra.
JÓLAHALD Í HAMBORG
Þegar ég var lítil stelpa í Hamborg, áður en stríðið hófst, var keypt jólatré sem náði alveg upp undir loft í stofunni heima. Bróðir minn og ég fengum samt ekki að sjá jólatréð fyrr en á aðfangadagskvöld. Foreldrar okkar skreyttu tréð – en svo var stofunni læst.
Við fengum pappadisk með kökum og hnetum á, einnig marzipani og súkkulaðihringjum. Ekki þekktist að pakka gjöfum inn í pappír heldur voru gjafirnar
lagðar undir tréð. Á aðfangadagskvöld máttum við ekki snerta eða skoða neitt og ekki smakka á neinu góðgæti inni í stofu fyrr en við vorum búin að fara með jólakvæði. Kvæðið þurftum við að kunna utan að!
Þegar leið á stríðsárin máttum við alltaf eiga von á loftárásum. Eitt árið byrjuðu loftárásirnar klukkan 12 á jólanótt og urðum við að hraða okkur, undir skerandi sírenuvæli, niður í loftvarnabyrgi þar sem héldum svo til í marga klukkutíma í kulda
og myrkri.
Eftir að stríðinu lauk gekk ég í kirkjukór og þá fór ég auðvitað á jólum í kirkjuna til að syngja, bæði klukkan 6 á aðfangadagskvöld og svo aftur á miðnætti“.
JÓLAHALD Í BORGUM
Jólahaldið í Borgum var með gjörólíku sniði. Þar hafði ekki verið til siðs að gefa jólagjafir nema þá helst einhverjar heimaunnar prjónaðar eða saumaðar flíkur og lítið var um jólaskraut.
En ég fékk senda jólapakka frá Þýskalandi fyrir hver jól. Stærsti pakkinn kom frá mömmu. Hún sendi okkur alls konar jólasælgæti, sem fyllti búðir í Þýskalandi löngu fyrir jólahátíðina.
Og krakkarnir fengu pakka með leikföngum. Gjöfunum var pakkað í jólapappír. Utan um pakkana vafði móðir mín gömlum og nýjum flíkum, einnig handklæðum og sængurverum og tróð svo öllu af kostgæfni niður í stóran poka úr þykku lérefti sem hún saumaði síðan vandlega fyrir með sterku garni. Að endingu reið hún allþétt net úr seglgarni utan um allt saman. Tollarar opnuðu aldrei svona pakka.
Í endurminningum sínum ber Margot saman gjörólíkan jólamat á heimilunum. Einnig klukkan hvað jólamaturinn var borðaður. Í Hamborg hófst máltíðin stundvíslega klukkan sex en á fyrstu árum Margotar í Borgum réði gangur í tilhleypingum úti í fjárhúsunum mestu um það hvenær hægt yrði að hefja borðhaldið
og opna pakkana. Stundum ekki fyrr en vel var liðið á kvöld þegar bóndinn var kominn inn. En fljótlega fékk Margot því ráðið að eiginmaðurinn lagði tímanlegar af stað með hrútana í fjárhúsin þannig að innanhúss gætu jólin hafist á skaplegum tíma þannig að eftirvæntingarfullir krakkar fengju opnað pakkana – sem flestir höfðu borist frá Þýskalandi – áður en þeir sofnuðu ofan í diskana
